Мобинг е специфичен облик на однесување на работното место, кога една личност или група, психички (морално) злоупотребува и понижува друга личност, со цел да го уништи нејзиниот углед, чест, достоинство и интегритет, се додека не се елиминира од работното место. Жртвата на мобингот е беспомошна и не може да се одбрани. Тоа се случува најмалку еднаш неделно во континуитет шест месеци.

Ако шефот често ве навредува, ако ве држи на пик или, пак, сте станале безгласна буква на работа, тогаш треба да се запрашате дали ви се случува мобинг. Ако колегите ве игнорираат, замолчуваат кога ќе влезете во канцеларија или, пак, престанале да ве викаат на кафе, веројатно сте станала нивна мобинг жртва.
Вие сте уверени дека нешто не е во ред со вас, и не ни помислувате дека, всушност, нивната намера е да ве избркаат од работа, без разлика дали ве сметаат за вишок или затоа што ви завидуваат и се чувствуваат загрозени поради вас.
"Мобингот или психичкото малтретирање на работното место е сериозен проблем, кој се рефлектира врз здравствената состојба на личноста и е тивок убиец за жртвата", вели Лидија Павиќ, координатор на првата мобинг програма во Македонија. "Разликуваме хоризонтален мобинг, кој се јавува меѓу работници што се на исто ниво на хиерархиската организација, и вертикален мобинг, кој се случува кога претпоставениот го злоупотребува работникот", објаснува Павиќ.
Во Македонија нема податоци за мобинг жртвите. Но нашите соседи веќе подигаат тужби за психички терор на работното место. Пред две години во Хрватска се случи првата судска пресуда за мобинг, кога една службеничка во научен институт тужеше за континуирано шиканирање на работното место, а како причина за тоа ја навела љубомората на своите колеги. Сега четири стјуардеси на "Кроација ерлајнс" ја тужат фирмата за мобинг. Во Србија работничка на фабриката "Јафа" поднесе тужба поради психолошка злоупотреба на работа. По 25 години работа во сметководство, таа била преместена во магацин.
Кај нас никој не повел судски спор за мобинг, но тој се случува во работните средини.
"Мојата шефица секогаш се служеше со исти методи", го објаснува својот случај на мобинг еден вработен во државна институција."'Сега се сетив дека и ова треба да го направиш', и со насмевка ќе ми донесе еден куп предмети за решавање, само половина час пред крајот на работното време. Се разбира, за тоа време јас не можам да ги решам сите предмети, и вината паѓа врз мене. Често не ми ги кажуваше сите информации кои ми се потребни за работата, и јас излегував некомпетентен и исмејуван. Тоа го правеше намерно, зашто имам магистратура, бев пообразован од неа и ја загрозував нејзината позиција. По неколку месеци, веќе не ми се одеше на работа. Имав грчеви во стомакот и целиот се тресев кога пред очи ќе ми излезеше шефицата. Повеќе сакав да викаше на мене отколку, љубезно, со насмевка да ме понижува", објаснува лицето кое сега е на боледување.
"Во другите земји мобингот законски се санкционира и означува морален терор на работното место кој предизвикува ментални, психосоматски и социјални проблеми кај жртвата. Ние можеме да се повикаме само на нашиот Устав каде што сите сме еднакви, и на универзалната декларација за човекови права. Оваа година кај нас за првпат ќе се прави истражување за мобинг. На 20 февруари започна да функционира мобинг програмата. Таа треба да обезбеди помош, поддршка и едукација на жртвите на мобинг однесувањето", вели Павиќ.
Но првично, ако се земат предвид големиот број работнички судски спорови кои се поведени во изминатите 6-7 години, мобингот во Македонија го има, најверојатно, повеќе отколку во Европа. Статистиката покажува дека во Финска 15 отсто од работниците се жртви на мобинг, во Велика Британија и во Холандија 14 отсто, а во земјите на Европската унија, генерално, просекот изнесува 9 отсто.
Мобингот е мошне опасен, зашто на оној на кој му се случува, ништо не му е јасно. Најчесто започнува со некаков конфликт. Тоа е прва фаза од која е најлесно може да се излезе. Понекогаш е доволно да го прашате шефот што не е во ред.
"Работите понекогаш се средуваат кога на луѓето ќе им покажете заби", тврдат експертите.
Но ако набрзо не го решите конфликтот, влегувате во втората фаза, наречена психолошка војна. Во третата фаза станувате дежурен виновник за се. Четвртата фаза е критична зашто жртвата веќе е етикетирана како тешка, неприспособена во тимот, "ненормална", што дополнително го зголемува негативниот круг околу жртвата. Петтата фаза е завршна зашто на крајот жртвата ја напушта работата, а траумите кај жртвата доведуваат до пострауматски стрес синдром и до слични психолошки непријатности.
Стравот од шефот или од губење на работното место е главната причина што жртвите на мобингот ништо не преземаат.
Најдобра стратегија против мобингот е вложување во себе и во своето знаење, за да можете во секое време да ги спакувате куферите и да си отидете, советуваат психолозите. Добро е да си одржувате контактот и со други фирми. Можеби, сепак, е најважно да сфатите дека сопственото достоинство е важно и оти не би требало да трпите ниту еден ден понижување, навредување и манипулација на работа.
Ружица Фотиновска

***

Што е мобинг?

Мобинг е специфичен облик на однесување на работното место, кога една личност или група, психички (морално) злоупотребува и понижува друга личност, со цел да го уништи нејзиниот углед, чест, достоинство и интегритет, се додека не се елиминира од работното место. Жртвата на мобингот е беспомошна и не може да се одбрани. Тоа се случува најмалку еднаш неделно во континуитет шест месеци.

***

Жртвата најчесто е интелигентна и привлечна личност

Жртвата на мобинг не е некој сирот поединец, кој го трпи гневот на мнозинството. Напротив, најчесто жртви се многу силни, интелигентни личности со високо образование и необично привлечни. Со ваквите нивни особини, тие ја загрозуваат групата, односно помалку способните од нив.

***

Мобери - искомплексирани личности

Психолозите тврдат дека лицата што малтретираат (моберите) се искомплексирани личности. Тие се помалку способни, ама моќни личности, без креативност и желба да даваат и да поделат љубов. Ним често им се придружуваат слаби личности од страв да не станат жртви. Со мобингот тие ја прикриваат сопствената слабост во некоја друга сфера во својот живот (најчесто приватна), формирајќи околу себе група во која ја докажуваат својата моќ и важност на сметка на жртвата.

***

Малтретирањето создава здравствени проблеми

Физички нарушувања: хроничен умор, прекумерна телесна тежина или нагло слабеење, несоница, намален имунитет, зголемена потреба за алкохол, цигари, за лекарства.

Емоционални нарушувања: депресија, емоционална празнина, се губи смислата на живеење, анксиозност, демотивираност, апатија

Однесување: се губи концентрација, заборавеност, експлозивност, претерана чувствителност на надворешни фактори, бесчувствителност, проблеми во семејството, развод, самоубиство на жртвата.

***

Дали сте жртва на мобинг?

- Во работната средина не можете да дојде до збор или постојано ве прекинуваат во говорот
- Ве игнорираат како да не постоите
- Го прекинуваат разговорот во моментот кога влегувате во просторијата
- Ве преместуваат во канцеларии подалеку од останатите колеги
- За се сте дежурен виновник
- Се обезвреднуваат резултатите од вашата работа
- Ви се скратуваат важни информации
- Ве исмејуваат за начинот на кој одите, се облекувате и се однесувате
- Ве исклучуваат од социјалните случувања на работа ( забораваат да ве поканат на прослави, забави)
- Ви измислуваат сексуални интриги